آناتومی
الف: لبه اسفنوئید ب: سلا تورسیک ج: دورسو م سله آ د: کلیووس
پاسخ : گزینه ج
سوال :سوراخ روتاندوم روی کدام استخوان واقع است ؟
الف: فرونتال ب: تمپورال
ج: بال بزرگ اسفنوئید د: بل کوچک اسفنوئید
پاسخ:ج
سوال :تیغه لترال پتری گوئید به کدام جهت است؟
الف: مدیال ب: عقب و مدیال ج : عقب د: عقب و لترال
پاسخ: د
سوال :به لبه خارجی ناودان کاورنوس چه می گویند؟
الف:پتریون ب:اینون ج: لینگولا د: افی پی
پاسخ : ج
استخوان اسفنوئید
سطح فوقانی تنه استخوان شامل موارد زیر است :
- ژوگوم اسفنوئید یا مهتابی
قسمت قدامی سطح فوقانی تنه به این نام صاف است . در حد خلفی آن ، یک لبه استخوانی وجود دارد که کنار قدامی ناودان بصری (سلکوس کیاسماتیک ) را تشکیل می دهد. این ناودان در طرفین ، منتهی به مجرای اپتیک یا مرای بصری می شود.
تکمه زین ترکی یا توبرکولوم سله آ
در خلف ناودان به شکل بیضی است در خلف این تکمه ، فرورفتگی عمیق به نام سلا تورسیکا وجود دارد که عمیق ترین قسمت آن را حفره هیپوفیز می نامند که جایگاه غده هیپوفیز است .
زائده کلینوئید میانی :
در هر طرف لبه قدامی زین ترکی ، یک برآمدگی استخوانی بدین نام وجود دارد.
دورسوم سله
حد خلفی زین ترکی توسط صفحه استخوانی چهار گوش بدین نام محدود می گردد.
زایده کلینوئید خلفی
بر روی دو زاویه فوقانی دورسوم سله خارج می گردد.
زائده پتروزال یا خاره ای
در طرفین تنه و در زیر دورسوم سله است که با راس زائده خاره ای استخوان تمپورال مفصل می شود.
کلیووس
فضای شیب داری که در عقب دورسوم سله قرار دارد.
سطح تحتانی تنه
در تشكیل سقف حفره بینی شركت مینماید و در خط وسط دارای یك برجستگیسهگوش قدامی خلفی بهنام روستروم اسفنوئید sphenoidal rostrum میباشد كه با بالهای ومر مفصل میشود.
سطح قدامی تنه
این سطح از استخوان دارای یك ستیغ عمودی تحت عنوان ستیغ اسفنوئید sphenoidal crestمیباشد كه با كنار خلفی فوقانی صفحه عمودی استخوان اتموئید مفصل میشود . در طرفین ستیغ اسفنوئید، سوراخهای اسفنوئید قرار دارند كه سینوس اسفنوئید را به بنبستاسفنواتموئیدال مربوط میكند. این سوراخها توسط دو صفحه نازك و خمیده كه شاخكاسفنوئید sphenoid choncha نامیده میشود و به بخش تحتانی قدامی جسم استخوان اتصالدارند پوشیده میشود، در خارج سوراخهای مذكور، سطح قدامی جسم با تودههای طرفیاتموئید مفصل میشود.
سطح خلفی تنه
با کنار قدامی بخش قاعدهای استخوان اكسیپیتال مفصل میشود.
سطوح طرفی
محلّ ارتباط بالهای استخوان به تنه میباشد. در بالای محلّ اتصال بالبزرگ به جسم استخوان ناودانی بهنام ناودان كاروتید carotid sulcus قرار دارد كه محلّاستقرار شریان كاروتید داخلی و سینوس كاورنوس میباشد. لبه خارجی ناودان مذكور در عقببهصورت زایدهای استخوانی تحت عنوان زبانه یا lingula دیده میشود.
بالهای بزرگ
به بخش تحتانی سطوح طرفی جسم استخوان اتّصال دارد و در تشكیل بخش وسیعی ازحفره مغزی میانی شركت مینماید. برای هریك از بالهای بزرگ سه سطح درونسری،خارجی یا برونسری و اوربیتال و یك كنار محیطی در نظر میگیرند.
سطح درونسریمقعر بوده و در محلّ اتّصال به جسم از جلو به عقب دارای سه سوراخمیباشد:
قدامیترین سوراخ روتاندوم rotundum foramen سوراخ گرد بزرگ میباشد كه از آن عصبماگزیلاری میگذرد در عقب و خارج آن سوراخ اووال یا بیضی ovale foramen قرار دارد كه محلّعبور عصب مندیبولار و عصب خارهای كوچك میباشد. در پارهای موارد در طرف داخلسوراخ بیضی سوراخ كوچكی وجود دارد كه محلّ عبور عصب خارهای كوچك میباشد.همچنین در بعضی موارد در طرف داخل سوراخ بیضی سوراخ دیگری جهت عبور یك وریدخروجی از سینوس غاری میباشد. در عقب سوراخ بیضی، سوراخ دیگری تحت عنوان سوراخ اسپنوزوم یا خاری spinosum foramen وجود دارد كه محلّ عبور شریان مننژیامدیا میباشد.
سطح خارجی یا برونسری از بالا به پایین محدّب بوده و به توسط یك ستیغ عرضی برجسته قدامی خلفی تحت عنوان ستیغ اینفرا تمپورال infratemporal crest به دو سطح فرعی تمپورال و اینفراتمپورال تقسیم میشود. قسمت خلفی ، سطح خارجی بال تبدیل به خار اسفنوئید می گردد که به راس آن رباط اسفنومندیبلار می چسبد. درحد فاصل بین سطح تمپورال و سطح اوربیتال بال بزرگ اسفنوئید یككناره مشخص بهنام margo zygomatic قابل رؤیت است كه محلّ مفصل شدن با استخوانگونه میباشد.
سطح اوربیتالكه سطح صاف و چهارگوش میباشد كه بخش خلفی جدار خارجی كاسه چشم را تشكیل میدهد، كنار فوقانی آن با استخوان پیشانی و كنار خارجی آن كه همانmargo zygomatic میباشد با استخوان گونه مفصل میشود. كنار داخلی آن به همراه كنارخلفی بال كوچك اسفنوئید شكاف كاسه چشمی فوقانی superior orbital fissureرا تشكیل میدهد و كنار تحتانی درتشكیل شكاف كاسه چشمی تحتانی Inferior orbital fissureشركت مینماید.
كناره محیطیكناره محیطی استخوان از طرف خارج و جلو با استخوان پیشانی و در عقب با صدفاستخوان تمپورال مفصل میشود. درحد خلفی كناره خارجی بال بزرگ، زایده نوكتیزیبهنام خار اسفنوئید spine of the sphenoid وجود دارد. بخشی از كناره محیطی كه در حدفاصل بین خاراسفنوئید و جسم اسفنوئید قرار دارد به دو بخش تقسیم میشود. نیمه داخلی اینكنار به همراه كنار قدامی پتروز ایجاد سوراخ پاره foramen lacerum را مینماید كه محلّعبور شریان كاروتید داخلی میباشد ولی نیمه خارجی آن با كنار قدامی پتروز از استخوانتمپورال مفصل میشود بین این دو استخوان در سطح تحتانی جمجمه شیاری بهنام شیارلولهای sulcus tubae ایجاد میشود كه محلّ استقرار بخش غضروفی شیپور استاش میباشد.بخش داخلی كناره محیطی بال بزرگ در جلو آزاد بوده و حد تحتانی شكاف كاسه چشمیفوقانی را ایجاد مینماید و در عقب به جسم استخوان اسفنوئید اتّصال دارد.
بالهای كوچك
سطح فوقانی بال كوچك صاف بوده و در تشكیل بخش خلفی حفره مغزی قدامیشركت مینماید.
سطح تحتانی بال كوچك در تشكیل بخش خلفی سقف كاسه چشم شركت مینماید.
زواید رجلی یا تریگوئید (Pterygoid process)
علاوه بر این در سطح قدامی ریشه زواید تریگوئید یك كانال قدامی خلفی بهنام کانال پترگوئید pterygoid canal قرار دارد كه از آن عصب كانال تریگوئید (یا عصب ویدین)عبورمینماید.
استخوانی شدن
جسم استخوان اسفنوئید در طی ماههای هفتم یا هشتم زندگی داخل رحمی شاملدوبخش قدامی و خلفی میباشد. بخش قدامی در جلوی برجستگی زین قرار دارد و بالهایكوچك به آن اتّصال دارد. بخش خلفی جسم، شامل زین تركی و برجستگی زین میباشد كهبهآن بالهای بزرگ و زواید پتریگوئید اتّصال دارند. بخش قدامی استخوان به توسط ششمركز و بخش خلفی آن از طریق هشت مركز استخوانی میشوند و اتصال آنها در طی حدودماه هشتم زندگی داخل رحمی انجام میشود. در زمان تولد استخوان اسفنوئید از سه قسمتتشكیل میشود. بخش مركزی شامل جسم و بالهای كوچك باشد و بخشهای طرفی درهرطرف از بالهای بزرگ و زواید پتریگوئید تشكیل میشود. اتّصال بالهای استخواناسفنوئید با جسم استخوان در طیّ سال اوّل زندگی بعد از تولّد انجام میشود. سینوساسفنوئید قبل از تولد رشد زیادی ندارد ولی بعد از تولد در هنگام بلوغ به اندازه كامل وطبیعی خود میرسد. در سنین قبل از بلوغ اتصال دو استخوان اسفنوئید و اكسیپتیال به توسطیك غضروف شفاف انجام میشود. این غضروف بعد از بلوغ استخوانی شده و در حدود25سالگی دو استخوان اسفنوئید و اكسیپتیال به هم جوش میخورند.